Dat of wat?

Wanneer gebruik je ‘dat’ en wanneer gebruik je ‘wat’? Een vraag die ik vaak voorgelegd krijg bij taaltrainingen. Het is in de meeste gevallen minder ingewikkeld dan je misschien denkt.

Dat
Je gebruikt dat als het terugslaat op een onzijdig zelfstandig naamwoord. Simpel gezegd: als het terugslaat op een het-woord. Enkele voorbeelden:
• Het boek dat ik onlangs heb gelezen, is niet meer te koop.
• Het product dat u wilt bestellen, is op voorraad.
• Het rapport dat zij geschreven heeft, moet besproken worden in het overleg van 21 oktober a.s.

Wat
In alle andere gevallen waar je moet kiezen tussen dat en wat, kies je voor wat.
Enkele voorbeelden:
• Het enige wat nog mogelijk is, is de bestelling annuleren.
• Het beste wat je in deze situatie kunt doen, is een e-mail sturen.
• Het bedrijf is failliet, wat een grote teleurstelling is voor de medewerkers.

Samengevat:
• Het beste boek dat ik deze maand heb gelezen, is Dit zijn de namen van Tommy Wierenga. (dat slaat terug op het boek)
• Dit is het beste wat ik gelezen heb. (wat omdat er geen zelfstandig naamwoord voor staat)

Als je een liefhebber bent van Kees van Kooten en Wim de Bie, dan is dit filmpje een aanrader. Drs. Kipping legt het verschil tussen dat en wat haarfijn uit.